Nguyên Ngọc (5 tháng 9, 1932– ) tên thật là Nguyễn Ngọc Báu, bút danh khác là Nguyễn Trung Thành. Ông là nhà văn, nhà báo, tổng biên tập, dịch giả, nhà nghiên cứu văn hóa, giáo dục Việt Nam
Ông quê ở xã Bình Triều huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam. Năm 1950, khi đang học trung học chuyên khoa (nay là trung học phổ thông), ông gia nhập Quân đội Nhân dân Việt Nam, chủ yếu hoạt động ở Tây Nguyên– chiến trường chính của Liên khu Vbấy giờ. Sau một thời gian ở đơn vị chiến đấu, ông làm phóng viênbáo Quân đội nhân dân liên khu Vvà lấy bút danh Nguyên Ngọc. Sau Hiệp định Genève, ông tập kết ra Bắc. Ông viết tiểu thuyết Đất nước đứng lên, kể về cuộc kháng chiến chống Phápcủa người Ba Na, tiêu biểu là anh hùng Núpvà dân làng Kông-Hoa, dưa trên câu chuyện có thật của Đinh Núp. Sau này cuốn truyện được dựng thành phim.
Năm 1962ông trở lại miền Nam, lấy tên là Nguyễn Trung Thành, hoạt động ở khu V, là chủ tịch chi hội Văn nghệ giải phóng miền Trung Trung Bộ, phụ trách Tạp chí Văn nghệquân giải phóng của quân khu V. Thời gian này ông sáng tác truyện Rừng xà nu. Trong cả hai cuộc kháng chiến, ông gắn bó mật thiết với chiến trường Tây Nguyên, là đại tá Quân đội Nhân dân Việt Nam. Ông là bạn và dành nhiều tình cảm trân trọng đối với Nguyễn Thi, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Khải.
Sau chiến tranh ông có thời gian làm Phó Tổng thư ký Hội Nhà văn Việt Nam, Tổng biên tập báo Văn nghệ. Trong thời kỳ Đổi Mớivà phong trào Cởi Mởông đã có những đổi mới quan trọng về nội dung tư tưởng của tờ báo và được coi là người có công phát hiện, nâng đỡ nhiều nhà văn tên tuổi sau này như Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Ngọc Tư, Phạm Thị Hoài... Tuy nhiên, sau đó báo Văn nghệ bị chính thức phê phán là "chệch hướng" và Nguyên Ngọc đã thôi chức Tổng biên tập để thay thế bằng Hữu Thỉnh.
Sau thời kỳ làm báo, ông tham gia tích cực trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc và chấn hưng giáo dục Việt Nam. Ông đã dịch một số tác phẩm lý luận văn học như Độ không của lối viết (Rolland Barthes), Nghệ thuật tiểu thuyết (Milan Kundera), tác phẩm của Jean-Paul Sartre, Jacques Dournes...
Được xem là một chuyên gia về Tây Nguyên, trong buổi hội thảo vào Tháng Tư, 2009 về vấn đề khai thác bauxiteở Việt Nam, ông cho biết ý kiến chưa đồng tình với chính sách của chính phủ
Những tác phẩm chính
-
Đất nước đứng lên
-
Rẻo cao
-
Đường chúng ta đi
-
Đất Quảng
-
Rừng Xà nu
-
Có một đường mòn trên biển Đông
-
Cát cháy
-
Nghĩ dọc đường
-
Lắng nghe cuộc sống
-
Tản mạn nhớ và quên
-
Bằng đôi chân trần
