CHÁY MÃI MỘT KHÁT VỌNG YÊU
(Nhân đọc Khát vọng tầm xuân, Thơ Trần Hải Yến, Nhà xuất bản Hội Nhà văn 2010)
Tôi luôn tâm niệm rằng, thơ là tiếng lòng, là những uẩn khúc của cuộc đời mà không thể nói bằng lời, phải mượn ngôn ngữ chữ viết để nói giúp. Có thể đó là nỗi buồn, niềm vui và cũng có thể là những khao khát mà mãi chỉ nằm trong tâm trí. Bởi, trong mỗi cuộc đời con người, ai cũng có đủ tham, sân, si và cũng có cả giới, định, tuệ. Cái sẽ làm nên một tình yêu đích thực ấy chính là sự khát khao. Khát khao đến cháy bỏng mà khát khao cũng đến vụng dại. Trước tình yêu có ai không khát khao? Song cái làm nên sự khát khao của ngọn lửa yêu ấy chính là sự nuôi dưỡng, là sự hy sinh, là sự chờ đợi đến khắc khoải. Đó chính là cái làm nên những nét yêu riêng trong mỗi con người. Ta khao khát về một thời cháy bỏng tình yêu và biết nuôi giữ cái khát khao ấy như thế nào? Ngọn lửa của tình yêu sẽ cháy và chỉ có thể cháy trong trái tim yêu, và tình yêu sẽ tự cất lên lời. Và khi đó, câu thơ nói thay lòng người cũng cháy lên một tình yêu. Như cây nến cháy đến tận cùng ruột bấc. Sống được như thế, cháy được như thế, phải có một tình yêu mãnh liệt lắm mới có thể cho ta được những phút giây như thế. Và có một người đã như thế, gửi cả những khát khao vào trong thơ, ấy là Trần Hải Yến với tập thơ Khát vọng tầm xuân, một tập thơ lục bát của chị.
Khi đọc tập thơ, Khát vọng tầm xuân tôi cứ đồ rằng, không biết có phải Trần Hải Yến giấu đề từ của tập thơ lục bát tình của mình từ câu ca dao: "Nụ tầm xuân nở ra tím biếc/ Em lấy chồng anh tiếc lắm thay” không? Tất nhiên là đối tượng đã thay vai trong câu ca dao đến day dứt, khắc khoải một đời. Và tôi cũng không biết Trần Hải Yến có phải trải qua những thăng trầm trong yêu, có "tiếc” nhiều không về "nụ tầm xuân” mà chị đã lấy tên tập thơ Khát vọng tầm xuân để rồi thốt lên.
Trời cao - đất thấp - trời cao
Phím đàn lỡ nhịp nghiêng chao tình đời!
(Tình đời)
Tôi lại nhớ, trong bát khổ của nhà phật cũng cho hay, yêu mà không được yêu, khổ. Và trong mọi nỗi khổ, có nỗi khổ nào bằng nỗi khổ tình yêu. Nhất là khi cung đàn tình yêu vì một lý do nào đó mà lỡ nhịp. Sự lỡ nhịp ấy nó sẽ và còn theo mãi trong cuộc đời. Sự khao khát ấy sẽ còn vọng lên mãi trong trái tim yêu. Và đâu đây, trong sâu thẳm của tình yêu, của trái tim thổn thức ấy là những ngổn ngang của nỗi nhớ của ký ức tình yêu.
Tính tình tang - tính tình tang
Chín chiều lục bát ngổn ngang chín chiều
(Ngổn ngang)
Không ngổn ngang sao được? Không day dứt sao được khi lỡ nhịp cung đàn? Những ngổn ngang mà Trần Hải Yến đã nói, đã viết có lẽ nó có căn nguyên từ cái thời con gái, cái thời "cổ tay em trắng như ngà/ con mắt em liếc như là dao cau”, cái thời mà "đêm nay trăng sáng vườn chè/ em đi gánh nước tình cờ gặp anh”, cái tình cờ để nhớ đến ngẩn đến ngơ. Câu hẹn chiều qua, câu hẹn em chờ, nhưng vì cái gì mà "phím đàn lỡ nhịp” đến:
Ngẩn ngơ ngắm nhện giăng mành
Cái thời mười tám, chờ anh tím chiều
(Tình em)
Thực mà ảo. Chiều tím là thực nhưng sắc tím chiều ấy lại từ sự chờ đợi của người con gái. Câu thơ cứ vương vấn khi đọc, cái vương vấn của sắc tím, sắc của lòng thủy chung, sắc của lòng chờ đợi. Câu thơ cứ dẫn người đọc đến lời trách cứ hay còn là sự nuối tiếc của người con gái năm nào: "Tưởng giếng khơi sâu em nối sợi gàu dài/ Ai ngờ giếng cạn tiếc hoài sợi dây”. Có phải nỗi chờ anh tím chiều bởi chưng. "Buộc vào nỗi nhớ - lời thề cỏ lau” mà mới nên nỗi.
Xạc xào gió rụng hoa cau
Miếng trầu têm dở - ngày sau héo vàng
(Lời thề cỏ lau)
Cái tình của Trần Hải Yến có thể và dẫu rằng như thế nhưng cái làm nên tình yêu, làm nên nỗi nhớ và làm nên một Trần Hải Yến của sự khát vọng, khát vọng đến cháy bỏng, một Trần Hải Yến yêu đắm đuối, một Trần Hải Yến của khát khao, chỉ có ở Trần Hải Yến. Đó là.
Tôi về tìm vớt nụ cười
Giếng làng sóng sánh bóng người ngày xưa
(Tình thơ)
Bao dung biết bao mà cũng đắm đuối biết bao. Tôi cứ lẩn thẩn nghĩ: Liệu trên đời có mấy ai yêu như Trần Hải Yến yêu thế này không? Liệu có người con gái nào vị tha và bao dung như Trần Hải Yến thế này không? Phải yêu lắm, phải thấm lắm và cũng phải giàu tình yêu lắm người ta mới có thể đạt đến cái ngưỡng của con người như thế này. Tình yêu đã vượt lên, tình yêu đã cho ta trái tim nồng cháy và trái tim vị tha, trái tim bao dung. Kỷ niệm xưa, ngày chung nhau bến nước sân đình, ngày mà hai trái tim cùng thổn thức ấy nay đã xa nhưng trái tim yêu vẫn yêu dù chỉ là sự tìm về một bóng hình xưa. Yêu đến thế và tình đến thế là cùng.
Mình về có nhớ mình ơi
Tôi về nhặt mảnh trăng rơi cuối đồi
(Cảm lòng)
Biết "người ấy’ đã đi rồi, xa thật rồi nhưng trái tim yêu vẫn thổn thức. Thổn thức đến độ làm cho nỗi khao khát nhớ nhung và mong ước thật cụ thể và cũng thật người dù chỉ là sự mong ước nhỏ lắm, chỉ là bờ vai để làm chỗ vịn, làm điểm tựa về với miền ký ức.
Ước gì về lại bến xưa
Bờ vai em vịn ... anh đưa em về
(Không nói lên lời)
Tất nhiên, chỉ là ước vọng, chỉ là khát khao, chỉ là chờ đợi. cái sự chờ đợi của tình yêu trong Trần Hải Yến cũng rất chân quê, rất giản đơn và mộc mạc, như lời ru của mẹ năm nào. Lời ru của mẹ cứ có cái gì đấy như định mệnh, như vận vào trong những giấc yêu. Một hình ảnh mà sự hy sinh của người phụ nữ trở nên điển hình. Và nó đã làm cho tình yêu hay trái tim yêu thổn thức, trằn trọc?
Con cò chỉ lội bờ ao
Vạc kêu xa tiếng vọng vào đêm thanh
(Khó ngủ)
Xuyên suốt cả tập thơ Khát vọng tầm xuân của Trần Hải Yến là tiếng yêu. Tiếng yêu đến đắm đuối, tiếng yêu đến cháy bỏng và tiếng yêu trở thành niềm khát vọng. Có lẽ cả tập thơ Khát vọng tầm xuân, Trần Hải Yến nói đến yêu chăng mà chị chỉ sử dụng duy nhất một thể thức lục bát. Lục bát thơ tình dễ làm cho người đọc cảm nhận hết sự gần gũi chăng? Hay thơ tình lục bát nó làm cho những khát khao cháy thêm? Có lẽ là cả hai, vì cả tập Khát vọng tầm xuân của mình, Trần Hải Yến chỉ sử dụng một thể thức lục bát mà tạo ra được sự gần gũi và tin cậy. Song, có khi cũng vì chỉ có một hình thức lục bát mà đã làm cho bạn đọc thấy sự khát khao dẫu là cháy đấy mà chưa hẳn có lửa: Lửa yêu trong trái tim yêu. Và cũng vì thế mà đôi chỗ, có thể bạn đọc thấy có chút dễ dãi, sự tu từ còn chưa thật riêng, thật Trần Hải Yến, chỉ có ở Trần Hải Yến.
Dẫu Khát vọng tầm xuân chưa đủ cháy thành bão nhưng nó đã làm nên một ngọn lửa yêu trong một trái tim yêu, về một tình yêu có tên Trần Hải Yến. Đó cũng là tiếng nói của Trần Hải Yến, một tiếng nói của trái tim yêu luôn thổn thức và khát khao. Có lẽ chỉ thế thôi cũng đã thật đáng trân trọng và ghi nhận.
Cháy mãi một khát vọng yêu.
Phạm Thanh Khương
